Ημερομηνία
Παρασκευή 18 – Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2009
Συνοπτική Περιγραφή
Διεξαγωγή του Τρίτου Διεθνούς Πτολεμαϊκού Συμποσίου σε ένα ιστορικό λιμάνι της Μεσογείου
Εισηγητές

Κώστας Μπουραζέλης, καθηγητής αρχαίας ιστορίας, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιόδους της ιστορίας της Αρχαιότητας, της οποίας μάλιστα η εικόνα συνεχώς ανανεώνεται χάρη σε νεότερα ευρήματα (επιγραφές, άλλα αρχαιολογικά δεδομένα, παπύρους) αλλά και την ευτυχώς αυξανόμενη συνεργασία και την εμβαθύνουσα προβληματική διάφορων σχετικών επιστημονικών κλάδων (αρχαίας ιστορίας, αρχαιολογίας, κλασικής φιλολογίας κ.ά.), είναι η ιστορία του ελληνιστικού κόσμου (από τον θάνατο του Αλεξάνδρου έως την επικράτηση της Ρώμης). ΄Ενα ιδιαίτερα σημαντικό, και το πληρέστερα γνωστό, τμήμα αυτού του κόσμου αποτελεί το πτολεμαϊκό βασίλειο.

Οι Πτολεμαίοι αποδείχθηκαν η μακροβιότερη βασιλική δυναστεία που προέκυψε απ’ τη διάσπαση του κράτους του Αλεξάνδρου. Κυβέρνησαν για τρεις αιώνες (323-30 π.Χ.) την Αίγυπτο και μια εκτεταμένη μεσογειακή επικράτεια πέραν αυτής, έως ότου υποταχθούν με δραματικό τρόπο στη Ρώμη. Ερευνώντας την ιστορία τους μπορούμε, μεταξύ άλλων, να μελετήσουμε την ανάπτυξη μιας κρατικής πολιτικής προσανατολισμένης σε σημαντικό βαθμό προς την εξασφάλιση όχι μόνον πολεμικής ναυτικής υπεροχής αλλά και ευρύτατης εμπορικής δραστηριότητας, με άξονες τόσο τις θαλάσσιες όσο και τις ποτάμιες οδούς (Νείλος) που διέσχιζαν ή παρέτρεχαν τα όρια της πτολεμαϊκής Αιγύπτου. Οι υδάτινοι δρόμοι, οι βασικές δυνατότητες επικοινωνίας και μεταφοράς αγαθών για μεγάλες αποστάσεις στον αρχαίο κόσμο, υπήρξαν οι αρτηρίες της πτολεμαϊκής δύναμης. Καθόρισαν τις βάσεις πάνω στις οποίες αναπτύχθηκε ο θαυμαστός πολιτισμός της Αλεξάνδρειας με την τόσο καίρια συμβολή του στον παγκόσμιο πολιτισμό. Η Μεσόγειος των Πτολεμαίων ήταν μετά την αθηναϊκή ναυτική ηγεμονία κυρίως στην περιοχή του Αιγαίου κατά τον 5ο αι. π.Χ. και πριν από την πολιτική ενοποίηση της Μεσογείου ως mare nostrum από τους Ρωμαίους από τα χρόνια του Αυγούστου και του Χριστού, ένας κρίσιμος και λαμπρός ενδιάμεσος σταθμός. Με τη συνειδητή και επίμονα επιδιωχθείσα θαλασσοκρατία τους στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και τις ευρύτατες εμπορικές επαφές τους σε όλη την έκταση του μεσογειακού χώρου αλλά και πέραν αυτού, ιδίως προς την Ερυθρά Θάλασσα και την Ινδία, οι Πτολεμαίοι συνδύασαν, κατά τρόπο μοναδικό, πολιτικό αισθητήριο και ηγεμονικές φιλοδοξίες, ακριβέστερη γεωγραφική γνώση, συστηματική προώθηση του εμπορίου και αλληλογνωριμία των πολιτισμών. Σε μια δίκαια περίφημη παράσταση αρχαίου ψηφιδωτού που κατά μια άποψη παριστάνει την προσωποποίηση της Αλεξάνδρειας, η πόλη παρουσιάζεται ως γυναικεία επιβλητική μορφή με στέμμα από πρώρες πλοίων: αυτό το στέμμα ταίριαζε και συμβόλιζε σωστά τη βασιλική έδρα και το κράτος των Πτολεμαίων.

Σκοπός αυτού του συμποσίου ήταν να εξετάσει υπό τη μορφή επί μέρους ανακοινώσεων, σχετικών ερευνών και γόνιμου επιστημονικού διαλόγου τους τρόπους με τους οποίους συμπλέχθηκε η πτολεμαϊκή δύναμη με την ανάπτυξη του πτολεμαϊκού στόλου, την πολιτική στρατηγικής άμυνας αλλά και επέκτασης της ζώνης των πτολεμαϊκών συμφερόντων στον χώρο της Μεσογείου και πέραν αυτής, το ποτάμιο και θαλάσσιο εμπόριο, την εξερεύνηση και αξιοποίηση των ναυτικών οδών στα πλαίσια και πέραν της Μεσογείου, και τη συνολική ανάπτυξη του πτολεμαϊκού κράτους σε συνάρτηση με το υδάτινο οδικό δίκτυο που διέθετε και προώθησε παραπέρα. Tο θέμα αυτό ποτέ δεν έχει γίνει αντικείμενο ειδικού επιστημονικού συμποσίου, απαιτεί δε τη συνεργασία εκπροσώπων διάφορων επιστημονικών κλάδων (ιστορικών της Αρχαιότητας, αρχαιολόγων, Αιγυπτιολόγων, παπυρολόγων κ.ά.), ώστε να επιτευχθεί σωστή προσέγγισή του. Πρόκειται για την πρώτη φορά που το συμπόσιο πραγματοποιείται σε ένα ιστορικό λιμάνι της Μεσογείου.

Το συμπόσιο πλαισιώθηκε από 17 καθηγητές με πρωτότυπες ανακοινώσεις διάρκειας έως 30 λεπτών, από την Ευρώπη, την Αυστραλία, την Αμερική και την Ελλάδα. Γλώσσες του συμποσίου ήσαν η αγγλική και η ελληνική (με ταυτόχρονη μετάφραση).

Πρόγραμμα Συμποσίου

Παρασκευή, 18/9/09: Πρώτη Ημέρα Συμποσίου

Χαιρετισμοί προς τους συμμετέχοντες – Εισαγωγή: 9.00-10.00
Πρώτη συνεδρία, 10.00-11.30 (3 ανακοινώσεις)

1. An. Meadows, «Το πτολεμαϊκό Κοινό των Νησιωτών».
2. H. Hauben, «Καλλικράτης ο Σάμιος και Πάτροκλος ο Μακεδών, υπερασπιστές της πτολεμαϊκής θαλασσοκρατίας».
3. V. Gabrielsen, «Οι θαλάσσιοι δρόμοι μεταξύ της Ρόδου και του Πτολεμαϊκού βασιλείου».

Συζήτηση, 11.30-12.00

Δεύτερη συνεδρία, 12.15-13.15 (2 ανακοινώσεις)
4. A. Erskine, «Πολύβιος και πτολεμαϊκή θαλασσοκρατία».
5. K. Μπουραζέλης, «Πτολεμαϊκό σιτάρι, θαλάσσιοι δρόμοι και δύναμη».

Συζήτηση, 13.15-13.30

Τρίτη συνεδρία, 16.00-17.00 (2 ανακοινώσεις)
6. Μ. Στεφάνου, «Το ζήτημα της μετανάστευσης: πτολεμαϊκοί κληρούχοι αιγαιακής προέλευσης».
7. P. McKechnie, «Ο λόγιος επισκέπτης μας απουσιάζει:  Ποσείδιππος 89 (A-B) και η θαλάσσια μετακίνηση των λογίων της Αλεξάνδρειας».

Συζήτηση, 17.00-17.15

Τέταρτη συνεδρία, 17.30-18.30 (2 ανακοινώσεις)
8. Ειρ. Πέππα, «Διακίνηση πήλινων ειδωλίων και αγγείων μεταξύ πτολεμαϊκής Αιγύπτου, ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας».
9. Όλγα Παλαγγιά, «Πτολεμαϊκοί θαλάσσιοι δρόμοι και  εξάπλωση της βασιλικής προσωπογραφίας».

Συζήτηση, 18.30-18.45

Σάββατο, 19/9/09: Δεύτερη Ημέρα Συμποσίου

Πρώτη συνεδρία, 9.00-10.30 (3 ανακοινώσεις)
10. St. Burstein, «Ο Πτολεμαίος Α΄ και η αρχή της πτολεμαϊκής δράσης στην Νουβία και την Ερυθρά Θάλασσα».
11. L. Criscuolo, «Πτολεμαίοι και πειρατεία».
12. D.J. Thompson, «”Το πλοίο στο οποίο επέβαινε, όμοιο με λαμπερό θρόνο…»  (Σαίξπηρ, Αντώνιος και Κλεοπάτρα, Πράξη 2, Σκηνή 2). Ο ρόλος των ελληνιστικών βασιλικών φορτηγίδων».

Συζήτηση, 10.30-11.00

Δεύτερη συνεδρία, 11.15-12.15 (2 ανακοινώσεις)
13. Ανδ. Χέλμης, «Η αστυνόμευση του Νείλου: μέτρα κατά των  λιποτακτών του πτολεμαϊκού στόλου».
14. Th. Kruse, «Η αστυνόμευση του Νείλου στην πτολεμαϊκή περίοδο».

Συζήτηση, 12.15-12.30

Τρίτη συνεδρία, 15.00-16.00 (2 ανακοινώσεις)
15. Chr. Habicht, «Ο Εύδοξος ο Κυζικηνός και ο θαλάσσιος δρόμος των Πτολεμαίων προς την Ινδία».
16. F. Prontera, «Τιμοσθένης και Ερατοσθένης: θαλάσσιες οδοί και ελληνιστική γεωγραφία».

Συζήτηση, 16.00-16.15

Τέταρτη συνεδρία, 16.30-17.30 (2 ανακοινώσεις)
17. P. Nadig, «Κυνήγι ελεφάντων – Πώς οι Πτολεμαίοι συναγωνίζονταν τους Σελευκίδες».
18. Klaus Geus, «Δρόμοι ή θαλάσσιες διαδρομές; Επανεξέταση της περιγραφής του Πτολεμαίου για την Αφρική».

Συζήτηση, 17.30-18.00

Kαλλιτέχνες / Συντελεστές
  • Lucia Crisculo, καθηγήτρια Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Bologna
  • Andrew Erskine, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου
  • Vincent Gabrielsen, καθηγητής Τμήματος Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης
  • Klaus Geus, καθηγητής – δρ. του Πανεπιστημίου του Βερολίνου
  • Christian Habicht, καθηγητής του Πανεπιστημίου Princeton
  • Hans Hauben, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Leuven του Βελγίου
  • Paul McKechnie, καθηγητής του Πανεπιστημίου Macquarie της Αυστραλίας
  • Thomas Kruse, ερευνητής της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών της Βιέννης
  • Andrew Meadows, επιμελητής της Αμερικανικής Νομισματικής Εταιρείας
  • Peter Nadig, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βερολίνου
  • Francesco Prontera, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Perugia
  • Dorothy J. Thompson, ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Cambridge
  • Λίλα Μαραγκού, ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
  • Ειρήνη Πέππα, καθηγήτρια κλασικής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Όλγα Παλαγκία, καθηγήτρια κλασικής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Andrew Helmis, καθηγητής αρχαίας ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Μαίρη Στεφάνου, υποψήφια διδάκτωρ Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Κώστας Μπουραζέλης, καθηγητής αρχαίας ιστορίας, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνώ