Φίλιππος Ηλιού

Ο Φίλιππος Ηλιού (1931-2004) ήταν ιστορικός, φιλόλογος και βιβλιογράφος. Ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στο Πειραματικό Σχολείο Αθηνών το 1950. Λόγω των πολιτικών πεποιθήσεων (οι οποίες στάθηκαν αιτία πολλών διώξεων) δεν του επετράπη να δώσει εισαγωγικές εξετάσεις στο πανεπιστήμιο και γι’ αυτό κατέφυγε στο Παρίσι, όπου παρακολούθησε στη Σορβόννη μαθήματα αρχαίας, νεότερης και σύγχρονης ιστορίας, καθώς και νεοελληνικής φιλολογίας. Το 1965 αποφοίτησε από την École Pratique des Hautes Études. Στο Παρίσι ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση, αλλά και στην Ελλάδα, με την ένταξή του σε οργανώσεις της Αριστεράς. Με τον επαναπατρισμό του, το 1975, μπόρεσε να ασχοληθεί και με τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα. Το 1994 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ανήκει στη νεότερη γενιά των ιστοριογράφων, μέσα στον κύκλο των ερευνητών του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Μαθητής του Κ. Θ. Δημαρά, εξειδικεύτηκε στα θέματα παραγωγής και διακίνησης έντυπου λόγου κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα. Το συγγραφικό του έργο είναι πλουσιότατο, με πλήθος δημοσιεύσεων σε εφημερίδες και περιοδικά («Αντί», «Αυγή», «Διαβάζω», «Μνήμων», «Ο Πολίτης» κ.ά). Συνεχής ήταν η παρουσία του σε επιστημονικά συνέδρια και ποικίλες κοινωνικές δραστηριότητες. Η συμμετοχή και η προσφορά του ήταν αδιάλειπτη: πριν τη δικτατορία υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Κέντρου Μαρξιστικών Μελετών και Ερευνών. Μετά τη Μεταπολίτευση, υπήρξε μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Ο Ερανιστής», μέλος (1977) του ΔΣ του Ομίλου Μελέτης του Ελληνικού Διαφωτισμού (ΟΜΕΔ), ιδρυτής και διευθυντής με τους Σπ. Ασδραχά και Β. Παναγιωτόπουλο του περιοδικού «Τα Ιστορικά» (1938 κ.ε.), ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος (1992 κ.ε.) των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), καθώς και μέλος της συντακτικής επιτροπής της περιοδικής τους έκδοσης «Αρχειοτάξιο». Υπήρξε επίσης Διευθυντής της σειράς «Νεοελληνικά Μελετήματα» στον Εκδοτικό Οίκο Ερμής (1976-1987), μέλος της Επιτροπής Ιστορίας της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος από την ίδρυσή της (1977) έως το 1993, και επιστημονικός υπεύθυνος του Βιβλιολογικού Εργαστηρίου, που λειτούργησε από το 1986 στο πλαίσιο του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου. Ήταν ιδρυτικό μέλος της Κίνησης των πολιτών κατά του ρατσισμού (1991), μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Μετώπου Λογικής κατά του Εθνικισμού (1996-2001), ιδρυτικό μέλος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Πολιτικού Προβληματισμού Νίκος Πουλαντζάς (1997-2003), Πρόεδρος του ΔΣ της εφημερίδας «Η Αυγή (2000-2002)» και υποψήφιος βουλευτής στη Β΄ Αθηνών με τον Συνασπισμό της Ριζοσπαστικής Αριστεράς στις εκλογές του Μαρτίου 1994. Κεντρική φυσιογνωμία του προοδευτικού χώρου, με τη μελέτη και την έρευνα ποικίλων θεμάτων του νέου ελληνισμού καθώς και με τη συγκρότηση αρχειακού ιστορικού υλικού στα ΑΣΚΙ, συνέβαλε καθοριστικά στην προώθηση των σπουδών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Στον χώρο της νεοελληνικής φιλολογίας, σημαντική υπήρξε η προσφορά του στο πεδίο της βιβλιογραφίας και στη μελέτη του Διαφωτισμού.

(Βιβλιογραφία: «Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας: Πρόσωπα, Έργα, Ρεύματα, Όροι» Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007 – «Αρχειοτάξιο» 6, Εκδόσεις Θεμέλιο, Μάιος 2004)

 

Η Βιβλιοθήκη

Η συλλογή περιλαμβάνει περίπου 1.200 βιβλία που αναφέρονται στην ιστορία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, του ελληνικού βιβλίου και της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας. Ακόμα, στη συλλογή περιλαμβάνονται σπάνια βιβλία θεολογίας, καθώς και λογοτεχνικά και φιλολογικά περιοδικά.