Μετά τον επιτυχημένο πρώτο κύκλο με θέμα Από το τυπογραφείο στη βιβλιοθήκη. Άνθρωποι και ιστορίες πίσω από την παραγωγή του βιβλίου, επιστρέφουμε δυναμικά με έναν δεύτερο κύκλο πέντε συναντήσεων, με νέα συναρπαστικά θέματα γύρω από την παραγωγή του βιβλίου. Με αφετηρία τα σπάνια και πολύτιμα τεκμήρια της Ιστορικής Βιβλιοθήκης και τα ιδιαίτερα τεκμήρια που αναδεικνύονται στην περιοδική έκθεση “30 χρόνια, 30 βιβλία: Μικρά, μεγάλα, πολύτιμα, σπάνια”, εστιάζουμε στην υλική υπόσταση των βιβλίων: το χαρτί, την τυπογραφία, τη βιβλιοδεσία, την εικονογράφηση.
Τις παρουσιάσεις θα ακολουθεί αναλυτική συζήτηση και επίδειξη σχετικού υλικού από τις συλλογές της Ιστορικής Βιβλιοθήκης, και επιλεκτικά επίδειξη εξοπλισμού και τεχνικών από τους εισηγητές.
Οι ομιλίες απευθύνονται σε επαγγελματίες, μελετητές και σπουδαστές από τον χώρο του βιβλίου, συλλέκτες και κάθε είδους βιβλιόφιλους.
Απαραίτητη εγγραφή.
Πρόγραμμα
1η συνάντηση, 17 Φεβρουαρίου 2026
Ανδρέας Φατούρος, Συντηρητής αρχειακού και βιβλιακού υλικού – Ιδρυτής Triton & Shell – Paper Art Hub
Από το φύλλο στο βιβλίο: η γέννηση του ευρωπαϊκού χειροποίητου χαρτιού
Η ομιλία θα ξεκινήσει με μια σύντομη εισαγωγή στη γένεση του χαρτιού στην Κίνα και στη διαδρομή του προς την Ευρώπη. Στη συνέχεια θα εστιάσει στην απαρχή της ευρωπαϊκής χαρτοποιίας, στην εξάπλωσή της και στον καθοριστικό ρόλο της τυπογραφίας στη διάδοση και άνθηση των εργαστηρίων παραγωγής χειροποίητου χαρτιού. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις πρώτες ύλες του ευρωπαϊκού χαρτιού, στην εξέλιξη των χαρτοποιητικών πρακτικών και στις σημαντικότερες τεχνολογικές καινοτομίες, από τον Μεσαίωνα έως την απαρχή της βιομηχανικής παραγωγής του χαρτιού.
Μετά την παρουσίαση θα ακολουθήσει σύντομη επίδειξη κατασκευής χειροποίητου χαρτιού, με παρουσίαση επιλεγμένων παραδοσιακών εργαλείων από τη συλλογή του Πολυχώρου Triton & Shell και ενδεικτικών αρχέτυπων εκδόσεων της Ιστορικής Βιβλιοθήκης Λασκαρίδη με ευρωπαϊκά υδατοσήματα.
2η συνάντηση, 24 Φεβρουαρίου 2026
Δημήτρης Κουτσιπετσίδης, Βιβλιοδέτης και εργαλειοποιός
Καλλιτεχνική Βιβλιοδεσία: από το Φαίνεσθαι στο Είναι
Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του δεμένου βιβλίου η διακόσμηση του παρέμεινε δεσμευμένη σε φυσικά και γεωμετρικά μοτίβα. Σταδιακά ωστόσο, στην αρχή με μικρά βήματα και έπειτα με άλματα, απέδρασε από το αυστηρό πλαίσιο και ωρίμασε σε μια τέχνη αυτούσια, τολμηρή, πολυπρόσωπη και με δική της φωνή. Η καλλιτεχνική βιβλιοδεσία παραμένει εν πολλοίς άγνωστη στο ευρύ κοινό. Η ομιλία αυτή εξερευνά την πορεία και τον ποικιλόμορφο χαρακτήρα της, ξεκινώντας από το τι δεν είναι και επιχειρώντας να φτάσει, ίσως, στην ουσία της. Θα ακολουθήσει σύντομη επίδειξη έγκαυστης διακόσμησης πάνω σε δέρμα, της μακροβιότερης διακοσμητικής τεχνικής στην ιστορία της βιβλιοδεσίας, με παραδοσιακά εργαλεία.
3η συνάντηση, 10 Μαρτίου 2026
Κωνσταντίνος Χούλης, Ομότιμος Καθηγητής, Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Ένα ευγενές υλικό: η περγαμηνή. Τυπολογίες και παραδείγματα περγαμηνών βιβλιοδεσιών στις συλλογές της Ιστορικής Βιβλιοθήκης
Η παρουσίαση αναφέρεται στη διαδρομή ενός αιωνόβιου υλικού που χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως υπόστρωμα γραφής στους μεσαιωνικούς χρόνους όταν τα βιβλία ήταν ακόμα χειρόγραφα. Με την ανακάλυψη και την επικράτηση της τυπογραφίας στην Ευρώπη η περγαμηνή, προβληματική για την εκτύπωση, αρχίζει να χρησιμοποιείται για τα καλύμματα των βιβλίων οικονομικών κυρίως εκδόσεων. Η ισχυρή ανθεκτικότητα που διαθέτει στο χρόνο της επεφύλασσε όμως και μια λαμπρή σταδιοδρομία στη νέα αυτή χρήση. Προέκυψαν πρωτότυπες τυπολογίες βιβλιοδεσιών, υιοθετήθηκαν καινούργιοι τύποι διακόσμησης των καλυμμάτων αλλά και άλλες εφαρμογές που δεν έχουν καμία σχέση με τον κόσμο του βιβλίου. Μια περιήγηση στην πορεία ενός αυθεντικού υλικού που παραμένει μέχρι σήμερα απείραχτο από τις τεχνολογικές εξελίξεις.
4η συνάντηση, 17 Μαρτίου 2026
Μαρία Γενιτσαρίου, Εικαστική καλλιγράφος – Ερευνήτρια
Χρωματίζοντας το άχρωμο: Οι δια χειρός επιζωγραφίσεις χαρακτικών, 16ος -19ος αιώνας. Μέθοδοι και τεχνικές
Από την εμφάνιση της τυπογραφίας έως τον 19ο αιώνα και με εξαίρεση κάποιες πετυχημένες προσπάθειες εκτύπωσης χρώματος πριν από αυτόν, ο επιχρωματισμός των τυπωμένων εικόνων σε βιβλία και χάρτες γινόταν στο χέρι. Όμως παραμένουν ακόμη και σήμερα τα ερωτήματα γύρω από το ποιοι εκτελούσαν χρέη ζωγράφων. Τι υλικά και εργαλεία χρησιμοποιούσαν, από πού προέρχονταν και πώς φτιάχνονταν; Πώς μεταδιδόταν αυτή η γνώση και τι άλλαζε από περιοχή σε περιοχή; Αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε όχι μόνο θεωρητικά αλλά και πρακτικά, αφού για να γίνει πιο κατανοητή η διαδικασία θα επιζωγραφίσουμε in situ ένα χαρακτικό χρησιμοποιώντας τις χρωστικές, τα εργαλεία και τις μεθόδους της εποχής.
5η συνάντηση, 24 Μαρτίου 2026
Αχιλλέας Τζάλλας, Φιλόλογος, επιμελητής εκδόσεων και τυπογράφος
Ελληνικά τυπογραφικά στοιχεία στη Γερμανία: για τα στοιχειοχυτήρια του 19ου και 21ου αιώνα
Ο 19ος αιώνας, με τη ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας και την άνθιση των κλασικών σπουδών, υπήρξε πεδίο ευρύτατου πειραματισμού στη χάραξη ελληνικών τυπογραφικών χαρακτήρων. Από αισθητική σκοπιά, στον γερμανικό χώρο, κυριάρχησαν καταρχάς οι απομιμήσεις των νεοκλασικών ελληνικών του Firmin Didot και του Giambattista Bodoni, από τα μέσα όμως του αιώνα εμφανίστηκαν νέες χαράξεις που είτε αντλούσαν από βυζαντινά πρότυπα είτε παρακολουθούσαν τις εξελίξεις στον σχεδιασμό των λατινικών στοιχείων. Από την περίοδο αυτή σώζονται πλούσια βιομηχανικά κατάλοιπα, και οι πολύ πρόσφατες, άκαρπες προσπάθειες να χυτευτούν ξανά ελληνικά γράμματα από μήτρες εκείνης της εποχής, στο τελευταίο γερμανικό στοιχειοχυτήριο, που σίγησε στο τέλος του 2023, πρόσφεραν πολύτιμες πληροφορίες για το τεχνολογικό υπόβαθρο αυτών των διεργασιών. Η ομιλία θα συνοδευτεί από επίδειξη στοιχειοθεσίας και εκτύπωσης με το χέρι.
Οι ομιλίες θα μεταδίδονται ζωντανά από το κανάλι του Ιδρύματος στο YouTube. Στη μετάδοση δεν θα περιλαμβάνεται η επίδειξη των βιβλίων.